وشمگير ، بازنشسته نمی شود - اجرای طرح علاج بخشی يك سد قديمی

[H@m3d]

گرگان _ خبرنگار «ايران»: سد وشمگير، يكي از سدهاي قديمي كشور واقع در شمال گلستان، در سال ۱۳۴۹ ساخته شده و تاكنون هزاران هكتار از اراضي اين منطقه را در اين سال ها سيراب كرده است.
باوجود آن كه عمر مفيد آن ۳۰ سال تعريف شده بود اما سد وشمگير همچنان مهربانانه در آستانه ۳۹ سالگي استوار ايستاده تا كشاورزان منطقه همچنان اميدوار به آباداني و خرمي منطقه باشند. اما يافته هاي علمي كارشناسان شركت آب منطقه اي گلستان حاكي است كه در طول ساليان بهره برداري به دليل انباشت رسوبات در مخازن اصلي و فرعي از حجم مفيد آن به ميزان قابل ملاحظه اي كاسته شده و كارايي كنوني آن به كمتر از ۵۰ درصد تقليل يافته است.
اين كارشناسان معتقدند كه به همين علت ايستگاه هاي پمپاژ و ساير تاسيسات وابسته نيز اكثراً مستهلك شده و فاقد كارايي و راندمان اوليه است و بايد به فكر چاره كار براي حفظ و بهره وري حداكثر از طرح هاي ساخته شده در اين طرح بود.
از اين رو مديران شركت آب منطقه اي گلستان در سال هاي اخير با ارائه طرحي با عنوان علاج بخشي سد وشمگير، اقدام هاي مطالعاتي و اجرايي لازم براي نجات اين سد و بالابردن ظرفيت مخازن آن را انجام دادند كه در اين گزارش به آن خواهيم پرداخت.
بدون ترديد طرح علاج بخشي سد وشمگير علاوه بر صيانت از اين سرمايه ملي در شمال استان گلستان، تجربه اي نو در صيانت از سدهاي استان در سال هاي آينده است.
سد وشمگير نيز پس از اجراي مراحل طرح علاج بخشي ديگر سوداي بازنشستگي نخواهد كرد و همچنان ميزبان خوبي براي نزولات جوي و آب هاي سطحي خواهد بود.
سد وشمگير در فاصله۶۲ كيلومتري شمال شرق گرگان و در محلي بنام سنگر سوار روي رودخانه گرگان رود ساخته شده است. فاصله آن تا ساحل درياي خزر ۷۰ كيلومتر و تا مرز بين ايران و تركمنستان ۲۴ كيلومتر است.
مطالعات سد از سال ۱۳۴۳ شروع و در آذرماه سال ۱۳۴۵ عمليات اجرايي ساخت آن آغاز شده است. بهمن ماه ۱۳۴۹ نيز زمان آبگيري و بهره برداري از سد بوده است.
سطح محدوده شبكه آبياري سد وشمگير ۲۵ هزار هكتار و سطح خالص محدوده آن 2 هزار و يكصد هكتار است.
ساختار مديريتي سد
مديريت سد وشمگير به عهده شركت سهامي آب منطقه اي گلستان بوده و مديريت ايستگاه پمپاژو شبكه آبياري به عهده شركت توزيع آب گلستان است كه تحت نظارت شركت آب منطقه اي گلستان است.
با توجه به گذشت عمر طولاني سد وشمگير و با سپري شدن ۸ سال از پايان عمر مفيد سد، سد مذكور همچنان به عنوان يكي از سدهاي با اهميت منطقه در توسعه اقتصادي، كشاورزي، استمراراشتغال و رشد و ارتقاي درآمد ساكنين منطقه نقش بسزايي دارد.
با توجه به سيلاب هاي موسمي كه همراه با رسوبات بسيار بالاي رودخانه گرگانرود وارد مخزن سد مي شود و حجم رسوبات رودخانه گرگانرود در مخزن سد و در محل ايستگاه هاي پمپاژ، بيش از ۱۰ متر رسوبات در طول سال هاي بهره برداري انباشته شده كه عمليات بهره برداري از ايستگاه هاي پمپاژ را با مشكل مواجه كرده است.
سد وشمگير در شرايط كنوني حدود ۱۲هزار هكتار از اراضي منطقه را آبياري مي كند.
با توجه به شروع عمليات لايروبي و پاكسازي ايستگاه ها از سوي شركت آب منطقه اي گلستان و سرويس ايستگاه هاي پمپاژ، اميد است در سال آبي ۸۹-88 بتوان اراضي بيشتري را تحت آبياري شبكه قرار داد.
به دليل اهميت سد وشمگير در توسعه كشاورزي و معيشت مردم منطقه، بازسازي و احياي سد ضرورت دارد كه موضوع بازسازي آن در حال بررسي است.
اعتبار ۲۷۰ ميليارد ريالي براي طرح علاج بخشي سد وشمگير
در عين حال مديرعامل شركت آب منطقه اي گلستان نيز با تاكيد بر اهميت فوق العاده اجراي اين طرح از پيش بيني اعتبار بيش از ۲۷۰ميليارد ريال براي علاج بخشي سد وشمگير تا سال ۹۱ خبر داد.
مهندس نادعلي حاجيلري افزود: امسال ۵ميليارد ريال به اين طرح اختصاص يافته است و در سال هاي آينده نيز با افزايش سهم اين طرح از اعتبارات ملي و استاني روند اجراي طرح شتاب مي گيرد.
وي با بيان اين كه اين طرح در سال ۸۳ آغاز شده است، تصريح كرد: مطالعات مرحله اول و دوم سد وشمگير، مبادله موافقتنامه طي امسال به مبلغ ۵ ميليارد ريال و پيگيري انتخاب مشاور و بازنگري در مطالعات مرحله دوم طرح علاج بخشي از جمله اقدام هاي انجام شده براي اجراي اين طرح است.
به گفته وي، بهبود مديريت منابع آبي، افزايش راندمان آبياري، افزايش توليدات زراعي و اصلاح و به صرفه كردن كشت و افزايش اشتغال در منطقه از جمله اهداف اجراي طرح علاج بخشي سد وشمگير است.
توسعه كشاورزي و قابل كشت كردن تدريجي اراضي شور، آبرساني به۲۵ هزارهكتار از اراضي كشاورزي محدوده طرح و ۴۵ هزار هكتار از اراضي خارج از محدوده و همچنين پرورش ماهي دربخش آبزيان و تامين پروتئين از ديگر اهداف سد است.
طول تاج اين سد ۴۳۰ متر و حداكثر ارتفاع آن از پي ۲۰ متر و از نوع خاكي همگن با مصالح سيلتي و رسي ساخته شده است و اكنون داراي يك محزن اصلي و ۳ مخزن فرعي است.
در نخستين آبگيري در سال ۱۳۴۹ حجم مخزن اصلي در ارتفاع ۱۲۶ متر از سطح دريا ۶۰ ميليون متر مكعب و حجم مخزن فرعي اول ۱۸ ميليون متر مكعب بوده است. مخزن فرعي شماره ۲ آن نيز با ظرفيت ۱۲ ميليون متر مكعب در سال ۱۳۶۲ ساخته شده و در سال ۱۳۶۹ نيز مخزن سوم با ظرفيت ۶ ميليون مترمكعب ساخته شده است.
اين سد با يك مخزن اصلي و ۳ مخزن فرعي قبلاً از حجم مخازن ۹۶ ميليون متر مكعبي برخوردار بوده كه متاسفانه اكنون به حدود ۴۵ميليون متر مكعب رسيده است.
حجم آب تنظيمي اين سد در ابتداي بهره برداري ۱۷۵ ميليون متر مكعب بوده كه به علت رسوبات ساليان گذشته اكنون به حدود ۱۱۰ ميليون متر مكعب رسيده است.