براي احيای درياچه هامون چه بايد كرد؟

[H@m3d]

زاهدان- خبرنگار رسالت:
درياچه آب شيرين هامون در جنوب شرق كشور و در شمال سيستان و بلوچستان 4 هزار كيلومتر مربع وسعت دارد كه شانزدهمين تالاب بين المللي و محل تامين علوفه ميليون ها راس دام دامداران سنتي است كه قرن هاست نسل اندر نسل در حواشي اين درياچه و جزاير كوچك (تختك) آن زندگي كرده و تامين كننده مواد لبني دشت سيستان و استان هاي همجوار با اين منطقه هستند.
تالاب هامون در دوران ترسالي كه ميزان ذخيره آب بسيار زلال آن به 14 ميليارد متر مكعب مي رسد علاوه بر اينكه محل رويش و توليد ني كه از برگ آن جهت تغذيه دام و از ساقه آن براي بافت حصير استفاده مي شود مكاني بسيار مناسب براي مهاجرت ساليانه ميليون ها پرنده از سيبري است كه مهاجرت پرندگان به اين درياچه موجب گشته تا از صيد جوجه هاي بجا مانده آنها هزاران خانواده در اين منطقه امرار معاش نمايند.
در درياچه آب شيرين هامون دشت سيستان انواع و اقسام ماهي ها نيز صيد مي گردد كه از اين طريق نيز خانواده هاي بسياري مستقيم و غير مستقيم امرار معاش مي نمايند و اين در حالي است كه گوشت سفيد مورد نياز مردم سيستان و بخشي از شهرهاي مركزي سيستان و بلوچستان و همچنين شهرهاي خراسان جنوبي از اين درياچه تامين مي گردد كه متاسفانه در دوران خشكسالي تالاب بين المللي هامون كه آب آن از سيلاب هاي بهاره طغيان رودخانه هيرمند كه سرچشمه آن در افغانستان است تامين مي گردد انباشت از ميليون ها مترمكعب شن روان تبديل مي شود كه علاوه بر بيكاري و سرگرداني هزاران خانواري كه از طريق توليدات اين درياچه امرار معاش مي نمايند به نان شب دچار مي گردند.
در هر دوره خشكسالي دامداران منطقه ناچارا ميليون ها راس دام خود را به قيمت بسيار ارزان فروخته و خود براي تامين معاش راهي ديگر نقاط كشور بويژه شهرهاي سيستان و بلوچستان شده و ضمن اقامت در حواشي شهر با مشكلات اقتصادي عديده اي دست به گريبان شده اند.
از سوي ديگر خشك شدن درياچه هامون موجب مي گردد تا ماسه هاي بادي كه در زمان وقوع سيلاب ها در اثر باران از دشت ها و كوه ها شسته شده و با سيلاب وارد درياچه شده است در مواقع بروز توفان هاي فصلي منطقه كه حدود دويست روز از سال با شدت بيش از يكصد كيلومتر در ساعت مي وزد به هوا برخاسته و مشكلاتي را براي جمعيت 400 هزار نفري ساكن در بيش از 10 شهر و 900 روستا به وجود آورد به طوري كه در زمان وزش توفان كار و كاسبي در منطقه به كلي تعطيل شده، سازمان هاي دولتي دست از كار كشيده و مردم در خانه هاي شان حبس مي شوند و تعداد زيادي از سالخوردگان در اثر گرما و مشكلات تنفسي جان خود را از دست مي دهند. ريش سفيدان، معتمدين و كارشناسان كشاورزي منطقه مي گويند در حالي كه طبيعت دشت سيستان همراه با توفان، خشكسالي، سيلاب و ديگر مشكلات طبيعي است ولي در گذشته به دليل اينكه تمام سطح چهار هزار هكتاري وسعت درياچه هامون انباشت از نيزار بود در مواقع خشكسالي توفان به دليل اينكه ريشه ني چندين سال در برابر كم آبي مقاومت كرده و در زمين باقي مي ماند مشكلات ناشي از توفان به خاطر پخش ذرات شن برخاسته از كف درياچه به مراتب كمتر و كم آسيب تر بود گفته مي شود در اوايل انقلاب مسئولين وزارت جهاد سازندگي براي ماهي دار كردن درياچه هامون چند نوبت بچه ماهي آمور كه علف خوار است در درياچه هامون رها كردند كه اين ماهي ها در مدت چند سال با ريشه هاي جوان ني تغذيه مي كردند كه اين مسئله موجب گشته تا نيزار به كلي خشك شود كه البته در چند سال اخير و در زماني كه درياچه پر آب بوده منابع طبيعي سيستان و بلوچستان بخش بسيار اندكي ني درياچه كاشته است.
خبرنگار ما به نقل از كارشناسان امور كشاورزي، منابع طبيعي و محيط زيست مي نويسد در صورت اختصاص اعتبار مورد نياز در تالاب هامون در مدت چند سال مي توان ريشه هاي ني را نشا كرد كه طولي نخواهد كشيد تا بار ديگر اين درياچه بين المللي جايگاه زيست محيطي خود را بازيابد كه با توسعه و گسترش نيزار در اين درياچه بخش عظيمي از مشكلات ناشي از خسارات توفان هاي فصلي سيستان حل خواهد شد.
از سوي ديگر تالاب بين المللي هامون كه از رودخانه مرزي آبگيري و در زمان وقوع سيلاب هاي مهيب كه آورد رودخانه هيرمند به حدود 4 هزار متر مكعب در ثانيه مي رسد و چند روز ادامه دارد مكاني براي تخليه سيلاب هايي است كه اگر درياچه هامون با اين حجم حجيم وجود نداشت سيلاب هاي فصلي چند استان مسيل رودخانه هيرمند را در افغانستان تخريب مي كرد.
خبرنگار ما در پايان مي نويسد متاسفانه سازمان محيط زيست كشور به عنوان متولي حفظ و نگهداري اكوسيستم و گونه هاي گياهي و جانوري و ديگر آبزيان قابل پرورش در درياچه هاي داخلي تاكنون جز مقداري مكاتبات از طريق مسئولين بين المللي در زمينه رها شدن حق آبه تالاب آب شيرين درياچه بين المللي هامون پافشاري نكرده است.
مهاجرين افغاني ساكن ايران نيز كه مرتبا در حال تردد به كشورشان هستند اين ادعاي مسئولين افغاني را كه آب به اندازه كافي پشت سد احداث شده بر روي رودخانه هيرمند در 700 كيلومتري مرز ايران در منطقه ميلك سيستان نيست رد كرده و اظهار مي دارند اگرچه درياچه بسيار عظيم احداث شده بر روي رودخانه هيرمند آب به اندازه كافي ندارد مزارع خشخاش استان هلمند كه بيشترين سطح كشت ترياك در اين كشور را دارد چگونه آبياري مي شود؟!
آنها مي گويند افغانستان آب داخل رودخانه هيرمند را رها نمي كند تا هم استان هلمند از آن بهره بگيرد و هم ادامه آب به سيستان برسد از پشت سد كانال هاي ويژه اي براي آبياري مزارع استان هلمند كه تماما به كشت ترياك اختصاص دارد و حفر كرده اند بر اين اساس دولت جمهوري اسلامي بايد براي احيا و نگهداري گونه هاي گياهي، ماهي، طيور و نيزارهاي داخل درياچه هامون نسبت به برقراري حق آبه بين المللي اين درياچه اقدام نمايد.