کمک کشورها به بحران كم آبی در عراق - ديپلماسی آب
سيد عبدالعزيز حكيم رئيس بزرگ ترين فراكسيون پارلماني عراق در نامه مشتركي به روساي جمهوري سه كشور تركيه، سوريه و ايران خواستار كمك اين كشورها به بحران كم آبي در عراق شد. چنانچه نگاهي به شرايط جغرافيايي عراق داشته باشيم در مي يابيم جدا از قسمت كوهستاني شمال عراق بيشتر سرزمين هاي عراق با مشكل كم آبي روبه رو هستند و بيشتر آب موجود خود را از دو رودخانه دجله و فرات دريافت مي كنند. تمركز بيشتر جمعيت عراق در اطراف دو رود مهم و بين المللي عراق نشان از وابستگي عراق به جريان آب اين دو رودخانه دارد. از آنجا كه عراق فاقد مناطق پرباران است و از نظر شرايط جغرافيايي بيشتر آن را سرزمين هاي خشك و نيمه خشك تشكيل مي دهد اگر خشكسالي و متغير بودن آب دو رودخانه اصلي يعني فرات و دجله ميزان آب قابل دسترسي براي كشاورزي و مصرف مردم را كاهش دهد اين كشور با شرايط ناگواري روبه رو خواهد شد. بايد اشاره شود عراق در مسير پايين دستي جريان رودخانه هاي فوق قرار دارد بنابراين چنانچه سوريه و تركيه سهم آب ورودي به عراق را كاهش دهند اين كشور با مشكلات عديده اي روبه رو خواهد شد. شايان ذكر است سوريه و تركيه از دهه هاي قبل كوشيده اند با انجام پروژه هاي متعدد روي دجله و فرات آب ورودي به عراق را كاهش دهند به ويژه اينكه تركيه با پروژه (GAP) گاپ، بيشترين كاهش را در ميزان آب فرات به وجود آورده است، هرچند ايران سر منشا رود فرات نمي باشد اما رودخانه هاي زاب كوچك و دياله از زاگرس ايران سرچشمه گرفته و به رود دجله عراق وارد مي شود گذشته از آن رودخانه هاي فرعي بسياري (نزديك به 25 رودخانه) از كوهستان هاي غربي ايران سرچشمه گرفته در درون عراق جريان مي يابند. هرچند تاكنون ايران محدوديت هايي را براي برداشت آب هاي بالادستي رودخانه هاي مشترك انجام نداده است اما عراق از آن بيم دارد كه با مديريت آب هاي سطحي در ايران سهم آب هاي ورودي به اين كشور كاهش يابد. نگاه كارشناسان روي سخن نامه عبدالعزيز حكيم بيشتر متوجه سوريه و تركيه است زيرا در سال هاي اخير بيشترين مديريت بر منابع آبي رودخانه اي به ويژه روي رودخانه فرات از سوي تركيه صورت گرفته است. به گونه اي كه سهم آب ورودي به عراق كاهش يافته چنين امري عراق را از نظر شرايط هيدروپوتيك در شرايط ناگواري قرار داده است. با توجه به نبود معاهدات و كنوانسيون هاي باثبات درباره رودخانه هاي بين المللي بسته به رودخانه هاي بين المللي و قدرت كشورها ميزان دبي آب وارده به كشورهاي بالادست وپايين دست كشورهاي مشترك در رودخانه متغير است. افزون بر آن هرچند تاكنون مذاكراتي بر سر آب دريافتي سه كشور تركيه، سوريه و عراق از رودخانه هاي دجله و فرات انجام شده است اما روند روبه رشد جمعيت و نياز به آب در كشورهاي بالادستي تركيه و سوريه از ميزان آب ورودي به عراق كاسته است. بغداد از آن در هراس است كه كشورهاي بالادستي به ويژه تركيه از آب به عنوان اهرم فشاري عليه اين كشور استفاده كنند. بسياري از كارشناسان قرن 21 را قرن كمبود آب دانسته و جنگ ها و اختلافات اين دوران را ناشي از اين موضوع اساسي مي دانند هرچند تحولات تكنولوژيكي همچون شيرين كردن آب دريا در بعضي مناطق تا اندازه اي توانسته بر مشكلات كم آبي غلبه پيدا كند اما نياز به منابع بزرگ مالي براي سرمايه گذاري و ناتواني درتامين آب لازم براي ساير مصارف صنعتي، كشاورزي و آشاميدني از مسائلي است كه بسياري از كشورهاي مناطق خشك را با چالش روبه رو كرده است. كارشناسان هيدروپولتيك در امور عراق بر اين نظر هستند كه چنانچه عراق بتواند در راستاي سياست خارجي خود به پيمان و كنوانسيوني باثبات درباره ميزان و سهم هر يك از كشورهاي برخوردار از منابع آبي دجله و فرات دست يابد به نوعي يكي از زيربناترين پايه هاي توسعه آينده عراق را رقم زده است اين امر زماني اهميت بيشتر مي يابد كه در نظر داشته باشيم سرچشمه رودهاي جاري در عراق در خاك اين كشور نيست.
نويسنده: فرزاد رمضانی بونش
|
