نگاهي به انتقال آب از سرشاخه هاي دز به قمرود

[Mahab.ir]

نگاهي به انتقال آب از سرشاخه هاي دز به قمرود

اينجا روزي رودخانه بود

مريم نظري

مردم روستاي دهله ابراهيم در لرستان، تابستان گذشته حتي قطره يي آب براي نوشيدن نداشتند. تانکرها مي آمدند تا آنها ظروف شان را از آب پر کنند. در حالي که کمتر از يک ماه از بهره برداري طولاني ترين تونل انتقال آب خاورميانه مي گذرد، جوان ترها ماه هاست که از روستا رفته اند. به گفته اهالي بيشترشان به تهران مهاجرت کرده اند زيرا زمين که خشک مي شود ديگر کشاورزي ممکن نيست. آنها که براي آينده شان آرزوهاي بزرگ در سر داشتند، زودتر روستا را ترک کردند. مسن ترها ماندند و بي آبي. باغ ها خشک شدند و زمين کبره بست. دهله ابراهيم ديگر آباد نبود زيرا آبادي با آب همراه مي شود و اين روستا آب نداشت. روستاهاي اطراف نيز آب نداشتند. همه روستاهاي دامنه شرقي اشترانکوه در استان لرستان با بي آبي مواجه شده اند.

سوم ارديبهشت ماه امسال با برگزاري مراسمي آب رودخانه هاي اليگودرز به طور رسمي به سد کوچري در نزديکي گلپايگان انتقال پيدا کرد. اجراي اين طرح که عمليات احداث آن از بهمن ماه سال 1382 آغاز شد و سالانه 181 ميليون متر مکعب آب از سرشاخه هاي دز را به سد کوچري و تصفيه خانه يي دو دهک انتقال مي دهد، تاکنون هزينه يي سه ميليارد و هفت ميليون توماني داشته و پيش بيني شده است تا پايان امسال به طور کامل پايان پذيرد.

استاندار قم در مراسم بازديد از عمليات اجرايي بخش سوم اين طرح پيش بيني کرده بود بايد امسال اعتبار بيشتري به آن اختصاص يابد. اعتبار سال گذشته براي اين طرح 54 ميليارد تومان بوده که 50 ميليارد تومان آن صرف سد کوچري و مابقي صرف ايجاد خط انتقال آب از سد شده است. محمد ناظمي اردکاني در اين بازديد گفته بود؛ تاکنون 66 ميليون يورو از صندوق ذخيره ارزي به اجراي اين طرح اختصاص داده شده است. چندي پيش نيز با تخصيص 15 ميليارد تومان دومين دستگاه حفاري تونل هاي آبرساني از سد سرشاخه هاي دز به قم آغاز به کار کرد. بنا بر اعلام سايت هاي رسمي خبري کشور اين دستگاه حفاري قادر است در هر ثانيه 23 متر مکعب از زمين را حفاري کند. دستگاه حفاري ديگر نيز از سوي ديگر اين تونل مورد استفاده قرار دارد و در حال حفر زمين است.

به اليگودرز حقابه يي اختصاص نيافته است

در مراسم آغازين بهره برداري اين پروژه مسوولان لرستاني حضور نيافتند. خبرگزاري فارس گزارش داده بود پيش از آن نيز در آبان ماه سال گذشته حجت الله رحماني و رضا رحيمي نسب نمايندگان اليگودرز و خرم آباد در مجلس شوراي اسلامي به ناديده گرفتن حق مردم لرستان در اين پروژه انتقاد کردند و هر يک در نطقي به شرح خواسته هاي مردم منطقه پرداختند.

چشمه روستاي عسگران که پيشتر، 400 هکتار زمين آبي و باغ داشت از زمان آغاز عمليات اجرايي خشک شده و برخي از منابع آب شرب روستايي و چند رشته قنات با قدمت چندين ساله که در مسير پروژه قرار گرفته اند به ويژه منابع آب شرب روستاي دهله ابراهيم به طور کامل خشکيده اند. بيش از 60 حلقه چاه خشک شده و 171 حلقه از چاه هاي منطقه نيز در آستانه خشکيدن قرار دارند، اما تاکنون حقابه يي براي اين روستاها در نظر گرفته نشده است. نماينده خرم آباد نيز گفت؛ وزير نيرو هنگام ورود به لرستان بر محروميت مردم اشک ريخت اما در پروژه انتقال آب اين مساله را ناديده گرفت. به گفته اين نماينده مجلس ايجاد تونل هاي آب در اليگودرز موجب تغييرات زيست محيطي شده و در منطقه عسگران و اليگودرز چشمه ها در حال خشک شدن هستند و مردم مجبورند از اين مناطق کوچ کنند زيرا مسوولان، منابع زيست محيطي را ناديده گرفته و براي مردم چاره يي نينديشيدند.

در اين پروژه، با حفر تونل و بندهاي انحرافي، آب چهار رودخانه دره لکو، دره دزدان، دره دايي و انوج به سوي سد کوچري هدايت شده و از آنجا به قمرود مي ريزد. اين چهار رودخانه در دامنه هاي شرقي اشترانکوه در استان لرستان که داراي حيات وحش متنوع و گونه هاي غني گياهي است، جريان دارند. هدف از اجراي اين طرح، انتقال آب براي تامين آب شرب و مصارف صنعتي در شهرهاي خوانسار، خمين، گلپايگان، محلات، نيمور، سلفچگان، ساوه و قم و جبران کمبود آب شهرهاي مرکزي که رشد جمعيت دارند، بوده است.

گذشته از بررسي فوايد اقتصادي اين پروژه، انتقال آب از سرشاخه هاي دز، تخريب فراوان زيست محيطي را در دامنه هاي شرقي اشترانکوه به دنبال داشت که جابه جايي خاک در جريان حفر تونل ها، خشکيدن چاه ها و قنوات، از ميان رفتن زيستگاه حيات وحش و نابودي بسياري از گونه هاي گياهي در منطقه از آن جمله اند.

معاون محيط طبيعي اداره کل حفاظت محيط زيست استان لرستان، تخريب اراضي مرتعي، تخريب زيستگاه ها، مهاجرت حيات وحش، تغيير در هيدروگرافي و کاهش سطح آب هاي زيرزميني در منطقه اليگودرز را از نتايج اجراي اين طرح مي داند. او به 1330گونه گياهي در منطقه 120هکتاري که اين طرح در آن اجرا شده، اشاره مي کند و مي گويد؛ خسارات برآورد شده در سال1383، چهار ميليارد تومان بوده است.

متوليان اين طرح از آغاز مجوزهاي زيست محيطي را اخذ نکرده و مطالعات ارزيابي زيست محيطي اين پروژه، پنج سال پس از آغاز عمليات احداث آن در آبان ماه سال گذشته انجام شده و نتيجه آن آشکار شدن نواقصي است که ضعف در روش هاي ارزيابي، عدم تهيه نقشه هاي دقيق مسير، ارائه ندادن برنامه جامع مديريت ساخت و ساز و مديريت بهره برداري از آن جمله اند.

مهندس بابايي پيگيري هاي اداره کل حفاظت محيط زيست لرستان را بي نتيجه مي خواند و مي گويد؛ از مجري پروژه براي حفاري پنج قطعه تونل به طول 7/55 کيلومتر و قطر متوسط سه متر شکايت کرده ايم. راي دادگاه با توجه به تخلفات صورت گرفته پرداخت جريمه 400 ميليون توماني از سوي مجري طرح بود، اما مطابق قانون، جرائم زيست محيطي تنها براي واحدهاي توليدي قابل وصول هستند. او مي گويد؛ يکي از مشکلات سازمان حفاظت محيط زيست اين است که در برابر عمل انجام شده قرار مي گيرد زيرا مطالعات ارزيابي زيست محيطي پروژه ها پس از آغاز عمليات اجرايي آنها آغاز مي شود.

اين در حالي است که بر اساس آيين نامه اجرايي بند (ج) ماده 104 قانون برنامه سوم توسعه، واحدهايي که فعاليت آنها سبب تخريب محيط زيست مي شود موظفند پس از اخطار سازمان و تعيين مهلت، اقدامات لازم را در جهت رفع يا کاهش تخريب انجام داده و اگر واحدي در مهلت مقرر از اين امر خودداري کند، بايد جريمه مربوط به خسارات وارده به محيط زيست را مطابق آيين نامه پرداخت کند. بر اساس اين آيين نامه جابه جا کردن خاک، تخريب اراضي، قطع درختان، کندن بوته ها و مرگ و مير جانوران وحشي مشمول جريمه است و در صورت خودداري متخلف از پرداخت جريمه، مبلغ مورد نظر با ضريب دو، نسبت به سال قبل محاسبه خواهد شد.

مردم لرستان به نام پروژه معترضند

با آغاز عمليات حفر تونل ها در سال هاي گذشته، بخش وسيعي از دامنه هاي شرقي اشترانکوه با مشکلات زيست محيطي حاصل از بي آبي روبه رو شده و تغييراتي در اکوسيستم منطقه پديدار شده است که حتي با چشم هم قابل مشاهده است، اما تمامي اشاره هاي رسمي به جبران خسارت هاي وارده تنها در دو زمينه کشاورزي و نام پروژه بوده است. در خبرها اعلام شد براي جبران خسارات اين منطقه پنج ميليارد تومان به کشاورزان اختصاص يافت. نماينده مردم خرم آباد در نطقي از عملکرد وزير نيرو در اين پروژه انتقاد کرده و خواسته بود در نامگذاري اين پروژه، نام خطه لرستان زنده نگه داشته شود. رضا رحيمي نسب تمامي اخبار منتشره در مطبوعات را به صورت «وارونه» اعلام کرد. مطبوعات استان لرستان نيز استفاده هموطنان از آب سرشاخه هاي دز براي شرب را بي اشکال دانستند اما استفاده از آن را براي کشاورزي و صنعت محکوم کردند و خواستار انتقال اين درخواست مردم از سوي استانداري استان لرستان به مقامات بلندپايه کشور شدند. فرماندار اليگودرز نيز در تشريح خسارات وارده از کمبود آب آشاميدني، خشک شدن چاه ها و قنوات منطقه و خساراتي که تردد ماشين هاي سنگين به زيرساخت هاي جاده يي اين شهرستان وارد کرده اند، نام برد. وبلاگ نويسان لر به قرار نگرفتن نام لرستان در کنار «انتقال آب از سرشاخه هاي دز به قمرود» اعتراض کرده و تغيير نام اين طرح را از مسوولان درخواست کردند.

محسن تيزهوش کارشناس ارشد محيط زيست که خود نيز لرستاني است و بر اين منطقه از نزديک شناخت دارد، مي گويد؛ بدون شک تاثيرات انتقال آب از لرستان در طولاني مدت آسيب هاي فراواني را به اقليم و زندگي مردم لرستان وارد خواهد ساخت؛ آسيب هايي که در حال حاضر خود را نشان نمي دهند و با گذشت چند سال ضربه شديدي بر پيکر محيط زيست منطقه اليگودرز در استان لرستان تحميل خواهد کرد. اين کارشناس محيط زيست معتقد است؛ حال که بيشتر چاه هاي آب در اليگودرز در حال خشک شدن هستند اقليم اين منطقه دچار تغيير و تحولي قهقرايي خواهد شد. اين پروژه اکوسيستم منطقه و زندگي مردم را با مشکلات فراواني همچون در خطر افتادن سلامتي مردم، از بين رفتن پوشش گياهي و در خطر افتادن موجودات زنده روبه رو خواهد کرد و خسارت وارده در سال هاي آينده غيرقابل جبران خواهد بود.

روستاهاي اين منطقه بدون آب به زودي به روستاهايي خالي از سکنه مبدل خواهند شد و اهالي اين روستاها با مهاجرت به شهرها، حاشيه نشيني را تشديد مي کنند. کارشناسان بر اين عقيده اند هيچ کس مانند مردمي که در نزديکي زيستگاه هاي حيات وحش اقامت دارند نمي توانند در حمايت از اين جانوران موثر باشند. گونه هاي غني و متنوع جانوري و گياهي دامنه هاي شرقي اشترانکوه امروز در معرض خطر جدي قرار دارند.